Trò chơi dân gian: Giá trị xưa cũ cần được giữ gìn – Bài 1: Giá trị văn hóa thiêng liêng

(QBĐT) – Trong những biến thiên, thăng trầm của một dân tộc, trò chơi dân gian là hồn cốt, là truyền thống làm nên nét đẹp, chiều sâu văn hóa. Với nhiều người, trò chơi dân gian là một mảng màu ký ức đẹp đẽ gắn bó với những tháng ngày tuổi thơ hồn nhiên, trong sáng. Nhưng trong cuộc sống hiện đại ngày nay, con người mải miết “chạy đua” với công nghệ mà quên mất rằng chính những giá trị văn hóa truyền thống ấy mới tạo nên nền tảng, gốc gác cho một sự phát triển bền vững, dài lâu.

Tết về vang tiếng trống hội

 

Cuốn “ Địa chí Lệ Thủy ” dành những trang viết khá thâm thúy cho những game show dân gian vốn đã ăn sâu vào tiềm thức của bao thế hệ người dân xứ Lệ. Đó là những game show gắn bó nặng sâu vào đời sống văn hóa truyền thống nông nghiệp, không tách rời những năm tháng tuổi thơ của trẻ nhỏ nơi đây .

Trong những ngày hội làng hay chỉ đơn thuần là những ngày thảnh thơi gác lại việc làm đồng áng, người nông dân ở khắp những bản làng lại tụm năm tụm bảy tham gia những game show đầy hào hứng, sôi sục. Dần dà, những thói quen ấy ăn sâu vào máu thịt và game show dân gian trở thành một phần không thế thiếu mỗi dịp tiệc tùng, Tết đến, xuân về .

Trong khi tiệc tùng phải đợi đúng dịp thì game show dân gian dù trong thực trạng nào vẫn giữ được chỗ đứng của mình, là hình thức vui chơi hoàn toàn có thể diễn ra mọi lúc, mọi thực trạng. Sinh ra, tăng trưởng và sống sót ngay trong chính đời sống hoạt động và sinh hoạt của bao thế hệ nên nét đẹp văn hóa truyền thống này mang nét dung dị, mộc mạc và đáng được trân trọng, nâng niu .

Cũng như bao miền quê khác, bài chòi ở Lệ Thủy cũng được coi là game show dân gian phổ cập tạo nên hồn cốt mỗi dịp Tết đến, xuân về. Trong ký ức của nhiều thế hệ con em của mình Lệ Thủy, thì bài chòi đã gắn bó sâu nặng với đời sống văn hóa truyền thống niềm tin của người dân xứ “ hai huyện ” này từ rất truyền kiếp. Ngay cả khi cuộc chiến tranh ác liệt, dịp lễ Tết, nhiều làng quê ở xứ Lệ vẫn vang lên tiếng trống hội, tiếng hô vang bài chòi vẫn sang sảng ngân lên mặc kệ đạn bom .

Ảnh 7 : Sân chơi Bài chòi ở thôn Thượng (xã Võ Ninh, Quảng Ninh) xuân 2015
Sân chơi Bài chòi ở thôn Thượng (xã Võ Ninh, Quảng Ninh) xuân 2015.

Có thể kể đến những làng quê tiếp tục tổ chức triển khai bài chòi mỗi dịp Tết đến như : Xuân Lai ( Xuân Thủy ), Mỹ Lộc Thượng ( An Thủy ) ở phía tả ngạn sông Kiến hay Xuân Hồi ( Liên Thủy ), Thượng Phong ( Phong Thủy ) ở phía hữu hạn. Theo cụ Võ Văn Dy ( Xuân Lai, Xuân Thủy ) thì bởi đây là một game show vui chơi có đặc thù văn nghệ quần chúng nên bài chòi hấp dẫn người xem nhiều hơn là người chơi, đặc biệt quan trọng là hấp dẫn những nghệ nhân dân gian trong vùng tụ tập để trổ tài hò hát, cho nên vì thế, người xem càng lúc càng đông đúc .Ở Lệ Thủy cũng như một số ít vùng thuộc hai bên bờ sông Gianh vẫn còn lưu lại nhiều môn thể thao dân tộc bản địa, cũng là những game show dân gian trong những ngày tết nhất, liên hoan, trong đó, tiêu biểu vượt trội là môn cướp cù. Không rõ Open từ khi nào, nhưng trong ký ức nhiều người dân quê xứ Quảng, game show cướp cù thường diễn ra vào Tết Nguyên đán hằng năm .

Trong cuốn “ Phủ biên tạp lục ”, Lê Quý Đôn có viết : “ Trong một đợt hành chinh vào phía nam, vua Lý Thánh Tông đã dừng chân ở tổng An Lai ( tức xã Xuân Thủy, Lệ Thủy ngày nay-PV ), nhà vua cho dựng chùa phật ngồi. Tại đây và cả tại Cồn Vật làng Phan Xá, trong quy trình tập luyện, binh lính đã tiếp tục chơi môn cướp cù ” .

Chơi cù là những chàng trai khỏe mạnh, nhanh gọn, tháo vát và quả cảm nên ở nhiều làng quê, việc tổ chức triển khai game show này mong trai tráng trong làng công sức của con người dồi dào, thân thể tráng kiệt. Trong ký ức của nhiều bậc cao niên những làng quê ở nhiều vùng đất ven bờ sông Gianh thì ấn tượng về môn cướp cù là mỗi khi có tiệc tùng, người xem đứng chật như nêm cả bốn phía của sân cù .

Tiếng reo hò cổ vũ còn át cả tiếng trống, tiếng thanh la. Mỗi khi có quả cù trúng đích, thì từ rừng người hâm mộ từng đợt sóng nào mũ, nào nón cuồng nhiệt phất lên như những đợt xoáy lốc cùng tiếng hò reo cổ vũ vang cả một khúc sông. Cả già trẻ, gái trai, cả đàn ông, đàn bà đều bị quả cù lôi cuốn, nhiều người nhiệt huyết còn chạy theo hướng quả cù đang lao đi vun vút như muốn tiếp thêm sức cho đội nhà thắng cuộc .

Trò chơi dân gian ngày tết, ngày lễ hội ở Quảng Bình còn có môn vật, tiêu biểu vượt trội nhất là ở Quảng Long ( thị xã Ba Đồn ), đánh đu, đánh cờ người … Tuy mỗi nơi, mỗi thực trạng, phương pháp tổ chức triển khai cũng khác nhau nhưng tựu trung lại, ở sân chơi nào, người dân cũng háo hức tham gia bằng tổng thể ý thức thể thao hùng vĩ, tình đoàn kết keo sơn gắn bó. Làng quê mỗi dịp Tết đến, xuân về náo nức lên bởi tiếng trống hội, tiếng hò reo vang vọng. Người với người gắn bó với nhau hơn sau mỗi dịp tiệc tùng và tình làng, nghĩa xóm cũng từ đó càng thâm thúy, bền chặt .

Thế nhưng, một điều khiến những ai trân quý những giá trị văn hóa thiêng liêng của quê hương, của dân tộc cảm thấy ái ngại là mỗi năm trôi qua, những sân chơi dân gian như thế càng vắng bóng dần ở mỗi làng quê. Trong cuộc trò chuyện với một cựu giáo chức, người thầy giáo ấy đã không giấu được tiếng thở dài: “đối với những thế hệ đã sống qua thời kỳ hưng thịnh của trò chơi dân gian, ngày mà nét văn hóa ấy còn là niềm thích thú đến say mê thì chúng tôi càng cảm thấy luyến tiếc khi hôm nay, tận mắt thấy học trò của mình không còn hào hứng với những trò chơi xưa cũ ấy nữa. Có lẽ các em ham mê dán mắt vào màn hình điện thoại hơn là những trò chơi mà cha ông trân trọng gìn giữ”.  

“Khăng, cù u trán…”

Người viết có một tuổi thơ gắn bó khá thâm thúy với những game show dân gian của con trẻ. Với nhiều thế hệ trẻ nhỏ Nước Ta nói chung và vùng quê Quảng Bình nói riêng, tuổi thơ là những ngày tháng gắn liền với những game show mộc mạc, chân chất. Ngày ấy, sân chơi chỉ đơn thuần là bãi đất trống bên bờ sông lộng gió hay những con đường đê thơm nồng mùi rơm rạ .

Những đứa trẻ với mái tóc khét cháy mùi nắng, thò lò mũi xanh nhưng những ánh mắt hồn nhiên thả trôi theo từng đồ chơi đơn giản và giản dị, hòa vào tiếng reo hò đến khản cổ. Những game show mà trẻ nhỏ nhiều thế hệ vẫn thường mê hồn có lúc đến quên ăn, quên ngủ như chơi ù, đánh bi, chơi ô ăn quan, chơi khăng … đến nay, nếu nhắc lại, nhiều người vẫn ghi nhớ thâm thúy .

Nếu bé trai thích chơi trò đánh bi, đánh khăng thì với bé gái lại mê hồn với trò ô ăn quan. Nếu đánh bi, đánh khăng chơi càng đông người càng vui nhộn thì ô ăn quan chỉ cần hai người chơi, cùng chú ý trên một sân chơi nhỏ hình chữ nhật, chia đều mỗi bên 8 ô bằng nhau. Trong mỗi ô có 5 hòn sỏi nhỏ, trừ 2 ô chéo 2 đầu, mỗi ô 10 viên. Người chơi trước được quyền bốc một ô bất kể, rải đều vào những ô sau đó nhau. Khi hết sỏi thì bốc ô sau đó để rải tiếp. Khi rải hết quân mà ô kế đó không có sỏi thì người chơi được “ ăn ” quân ở ô ngay sau ô trống và liên tục bốc quân ở ô sau để đi .

Người chơi chỉ dừng và nhường quyền cho người kia khi thả viên sỏi ở đầu cuối ngay trước ô 10 viên hoặc trước 2 ô trống liên tục. Cứ như thế, hết người này đến người khác thay phiên nhau chơi cho đến khi hết “ quân ” trên những ô thì dừng. Người nào có số “ quân ” ăn nhiều thì thắng. Không cần đến sức mạnh, sự khôn khéo, nhanh gọn, nhưng ô ăn quan yên cầu người chơi phải có sự đo lường và thống kê mưu trí, cẩn trọng trong mỗi đường đi. Chính điều đó đã làm nên sức hút của game show so với nhiều thế hệ trẻ nhỏ vùng nông thôn .

Vào những kỳ nghỉ hè, trẻ nhỏ lại náo nức tham gia những game show truyền thống cuội nguồn như đánh bi, đánh khăng, kéo co … Dẫu đời sống còn nhiều khó khăn vất vả nhưng một khi đã hòa vào sân chơi ngày ấy, cùng hò reo, cổ vũ, những khó khăn vất vả đều nhường chỗ lại cho niềm vui con trẻ. Trẻ em nhiều miền quê ở Quảng Bình khi chơi khăng có một quy ước bất thành văn khá vui tai : “ Khăng, cù / u trán / cấm khóc / cấm la / cấm kêu nhà / cấm chửi ” .

Và cứ thế, những quy ước hồn nhiên trong mỗi dịp tụ họp, vui đùa trở thành nét đẹp văn hóa truyền thống và những tháng ngày hò reo đánh bi, đánh đáo … trở thành khoảng chừng trời ký ức mà mỗi người đều mang theo trong suốt chuyến hành trình dài mang tên cuộc sống .

Diệu Hương

Bài 2: Giữ gìn cho muôn đời sau

Source: https://songbac.top
Category: Blog Casino